شاخص های سلامت اجتماعی

شاخص های سلامت اجتماعی، مجموعه وضعیت ها و عواملی است که بر رابطه فرد و اجتماع بر یکدیگر و کیفیت زندگی فرد اثر می گذارند. چنانچه برخی افراد به دلیل وضعیت فیزیولوژیک خاص، سلامت اجتماعی آنها تحت تأثیر قرار می گیرد. مانند معلولین، زنان و کودکان دچار شرایط جسمانی دشوار. برخی افراد به دلیل وضعیت روانی خاص، سلامت اجتماعی آنها تحت تأثیر قرار می گیرد مانند ابتلاء به اختلالات روانی، ضعف عزت نفس، حس خوش بینی، حس امنیت روانی. همچنین ساختارها و عوامل سیاسی، اقتصادی، زیست محیطی، فرهنگی و .... نقش جدّی در سلامت اجتماعی دارند مانند فقر، بیکاری، آشفتگی فرهنگی و ... . البته نقش جهان بینی و متغیرهای معنوی و عقیدتی در سلامت اجتماعی نیاز به پژوهش و تبیین بیشتری دارد. در مجموع برای تبیین مفهوم و ارزیابی وضعیت سلامت اجتماعی شاخص های مختلفی از طرف سازمان های مربوطه و پژوهشگران این عرصه مطرح شده است. مهم ترین این شاخص ها در 5 گروه طبقه بندی می شوند:

1)     شاخص های اجتماعی:

شاخص های اجتماعی، مؤلفه هایی هستند که ساختار مسائل اجتماعی را تشکیل می دهند و برای سنجش وضعیت جامعه، مورد ارزیابی قرار می گیرند. مهم ترین آنها عبارتند از:

ü     «شبکه ها و پیوندهای اجتماعی»[1]: وضعیت روابط بین قسمت های مختلف جامعه با یکدیگر شامل بخش های غیر رسمی مانند خانواده، دوستان، همکلاسی ها، مخاطبان رسانه های جمعی و شهروندان یک جامعه و بخش های رسمی و سازمان یافته مانند واحدها و مسئولان سازمان های دولتی، قوای حکومتی مختلف و ... .

ü     «پیوستگی اجتماعی»[2]: تعاملات اجتماعی متقابل. نحوه ارتباط اعضاء جامعه با یکدیگر علیرغم تفاوت های قومی، دینی، نژادی، شغلی، اداری، و .... .

ü     «همبستگی و انسجام اجتماعی»[3]: یکپارچگی و هماهنگی اعضاء جامعه یا گروه های اجتماعی مختلف در تلاش ها و اهداف مورد نظر بنحوی که اعضاء جامعه حس کنند اعضاء دیگر با حُسن نیت و صداقت به یکدیگر در رسیدن به اهداف و نیازهای شان همراهی می نمایند.

ü     «سرمایه اجتماعی»[4]: مجموعه ای از منابع و داشته های بالفعل یا بالقوه ای که می تواند در بهبود یا ضعف مسائل اجتماعی تأثیر بگذارند مانند اقوام، زبان مشترک، تحصیلات، مهارت ها، عقائد دینی، جنسیت، جمعیت، نیروی متخصص و .... .

ü     «مبادلات اجتماعی»[5]: انتقال چیزها و تأمین نیازهای مادی و غیرمادی بین اعضاء و نهادهای اجتماعی مانند والدینی که غذا، پوشاک و بهداشت فرزند خود را تأمین می کند، دستگاه های دولتی مختلفی که با حُسن نیت در تأمین نیازهای یکدیگر تلاش می کنند. در واقع اینکه وضعیت استثمار و بهره بری یک سویهو غیرعادلانه حاکم نباشد بنحوی که برخی اعضاء در جامعه از دیگران منتفع شوند ولی نفع جایگزینی به آن اعضاء نرسانند.

ü     «شفافیت اجتماعی»[6]: پذیرش و حمایت از حق اطلاع اعضاء جامعه و نهادهای اجتماعی مختلف از مسائل مرتبط با ایشان و زدودن ابهام ها و پنهان کاری های غیر ضروری.

ü     «اعتماد اجتماعی»[7]: وضعیتی که اعضاء جامعه به یکدیگر و به سایر نهاد های اجتماعی بویژه نهادهای سیاسی اعتماد و خوش بینی داشته باشند.

2)     شاخص های فرهنگی:

شاخص های فرهنگی تأثیرگذار بر سلامت اجتماعی بسیار هستند ولی برخی از آنها عبارتند از:

ü     هویت فرهنگی[8]

ü     هنجارهای فرهنگی-اجتماعی[9] (الگوها و قواعد عملکردی خاصی در که یک جامعه یا گروه اجتماعی جریان دارد.)

ü     ارزش های اجتماعی[10] (وضعیت ارزش های مورد قبول یک جامعه یا گروه های اجتماعی.)

ü     سلامت اخلاقی[11] (وضعیت سلامت اخلاقی در سطح جامعه و نهادهای اجتماعی)

ü     احترام اجتماعی[12] (توجه افراد به رعایت ارزش های اجتماعی یا حقوق دیگران با محدود ساختن آزادی های خویش همراه با حفظ عزت نفس.)

ü     ارتباطات و سلامت رسانه ای

ü     سرمایه فرهنگی[13]

ü     نظام آموزشی

ü     نشاط اجتماعی

ü     خلاقیت علمی و فرهنگی

 

3)     شاخص های اقتصادی

 

ü     اصلاح منطقی ساختار اقتصادی

ü     توسعه پایدار

ü     صنعتی شدن و رشد تکنولوژی

ü     رقابت اجتماعی-اقتصادی سالم

ü     تحرک اجتماعی

ü     موفقیت اجتماعی

ü     رضایت اجتماعی-اقتصادی

ü     تضادها و جنبش های اجتماعی

 

4)     شاخص های سیاسی-مدنی

ü     اصلاح منطقی ساختار قدرت سیاسی

ü     شهروندی و دموکراسی

ü     پویایی جامعه مدنی

ü     مشارکت اجتماعی در سیاست

ü     افکار عمومی و دموکراسی

 

5)     شاخص های روانی-جسمانی

ü     اصلاح ساختار اجتماعی-اقتصادی سلامت

ü     تبیین مطلوب مفهوم سلامت

ü     ارتقاء شاخصه های سلامت روانی

ü     ارتقاء مکانیسم های دفاعی برای حفط سلامت جسمانی و روانی (پیشگیرانه)

ü     ارتقاء امید زندگی



[1] . Social Network

[2] . Social Integration

[3] . Social Cohesion

[4] . Social Capital

[5] . Social Exchange

[6] . Social Transparence

[7] . social Confidence

[8] . Cultural Identity

[9]. Socio-cultural norms

[10] . Social Value

[11] . Ethics Health

[12] . Social Respect

[13] . Cultural Capital